Rahoton Ofishin Yada Labaran Hauza ya nuna cewa, a zamanin da ra'ayoyi daban-daban suke kalubalantar imanin mutane, babu hukuncin da aka fi yi wa tambayoyi kamar "Azumi". A cikin wannan hirar, an tattauna shubhohi guda uku wadanda suka fi damun zukatan mutane. Mun zanta da Hujjatul Islam Hujjatullah Atash-Afrouzmand, masanin ilimin Kalam da Aƙida a cibiyar ba da amsoshi ta kasa (National Answering Center), ga kuma abin da ya biyo baya:
Tambaya: Shin yin azumi yana cin karo da 'yancin dan adam?
Idan muka fassara 'yanci a matsayin "ikon yin zabi cikin sani da kuma tafiya zuwa ga kamala", to ba wai kawai azumi ba ya cin karo da 'yanci ba ne, a'a, shi ne ma koli na horar da 'yancin yin zabi na hankali. Sabani yana tasowa ne kawai idan muka fassara 'yanci a matsayin "rashin kowane irin hani (ko yin duk abin da mutum ya ga dama)". Alhali irin wannan 'yancin ba zai taba yiwuwa ba; domin dan adam a kowane hali dole ne ya yarda da wasu hane-hane. Wanda yake ganin yana da 'yanci marar iyaka, a zahiri bawan sha'awace-sha'awacen ransa ne.
Cikakken Bayani:
Amsar wannan tambayar ta dogara ne kacokan a kan yadda muke fassara 'yanci. Bari mu duba ta mataki-mataki:
1. Menene Ma'anar 'Yanci?
Akwai fahimta guda biyu game da 'yanci wadanda bayyana su zai saukaka amsar:
- A) 'Yanci marar iyaka (Duk abin da raina ya so):
Wannan nau'in 'yancin babu shi a zahirin rayuwar dan adam. Jiki, doka, dabi'u, da nauyin da ke kan mutum a cikin al'umma, koyaushe suna sa masa iyaka. Idan har 'yanci shi ne yin duk abin da aka ga dama, to dukkan dokoki (kamar dokar tuki, tsarin abinci, ko karatu) za su zama kishiyar 'yanci. Wannan fassarar ba hankali a cikin ta domin rayuwar dan adam ba za ta taba kafuwa ba tare da ka'idoji ba.
- B) 'Yanci na hankali da manufa (Iko da kai):
Wannan yana nufin ikon yin zabi cikin sani da ikon sarrafa kai. Wato in iya sarrafa bukatu na na yanzu (kamar yunwa) domin in kai ga manyan manufofin gaba. 'Yanci shi ne rashin zama bawan dabi'u, fushi, ko sha'awa.
A mahangar addini, "Girma" da "Kamala" suna da alaka da wannan nau'in 'yanci na biyu. Dan adam yana kusantar kamala ne idan nufinsa (will) ya zama shi ne shugaba, ba sha'awarsa ba. Da wannan fassarar, azumi ba makiyin 'yanci ba ne, a'a, horar da 'yancin cikin gida ne: Ikon cewa "zan iya ci, amma na zaba ba zan ci ba".
2. Kowane Dan Adam Yana Neman Farin Cikinsa
Gaskiyar magana ita ce kowa yana neman abin da zai faranta masa rai. Idan mutum ta hanyar bincike ya gane cewa:
- Akwai Allah, kuma Shi Mai hikima ne, kuma umarninsa na maslahar dan adam ne.
- Annabi (S) ma'asumi ne kuma addinin Musulunci shi ne cikakken tsarin shiriya.
- Azumi daya ne daga cikin umarnin Allah.
A wannan yanayin, shi da kansa (ba wani ya tursasa shi ba) ya yanke shawarar bin wadannan umarni domin ya kai ga farin ciki (Sa'ada). Wannan shi ne ma'anar zabi na 'yanci: Zabar hanya cikin sani da kuma tsayawa kan dokokin wannan hanyar da radin kai.
Bayyanannen Misali:
- Wanda ya yi bincike ya gane cewa wani likita kwararre ne, idan ya sha maganin da likitan ya rubuta masa, ba tursasa shi aka yi ba; zabin kansa ne domin lafiyarsa.
- Dalibin da ya zabi karatun likitanci saboda yana so, zai yi karatun darussa masu wahala; ba wai don ana tursasa shi ba, a'a, don yana da manufa kuma yana jin dadin kokarin da yake yi.
Azumi ma haka yake: Wanda ya yarda addini gaskiya ne, yana yin azumi ne don samun sa'adarsa, ba don bauta ba. Yana kallon dokokin addini a matsayin matakin kamala da farin ciki wanda yake so da zuciya daya, ba wai a matsayin takura ba.
Azumi da ‘Yanci: Shin Takura wa Kai Yana Kara ‘Yanci?
Wannan wani nazari ne mai zurfi game da yadda tarbiyyar kai take kai mutum ga cikakken ‘yanci.
1. Shin Akwai ‘Yanci Maras Iyaka?
Babu wani ‘yanci da ba shi da iyaka. Rayuwar dan adam ta ginu ne a kan "Zabi". A duk lokacin da ka zabi wata hanya, hakan na nufin ka rufe wa kanka kofofin wasu hanyoyin (ka takura wa kanka). Don haka, maganar ba ita ce "shin mu kasance da iyaka ko a’a" ba; babu yadda za a yi rayuwa ba tare da iyaka ba. Tambayar ita ce: "Wace irin iyaka ce ta fi dacewa mu zaba?"
2. Nau’ukan Takura wa Kai: Tsakanin Bauta da ‘Yanci
Iyakoki ko takura wa kai sun kasu kashi biyu:
- Takura Mai Kai wa ga Bauta: Mutumin da ya zabi shan miyagun kwayoyi yana ganin ya yi hakan ne cikin ‘yanci. Amma wannan zabin yana soke duk wani ‘yancinsa na gaba. Ya zama bawan kwayoyin da yake sha; ba shi da iko a kan jikinsa. Wannan takura ce da ke sanya mutum ya zama "kaza-kaza" (bawa).
- Takura Mai Kai wa ga ‘Yanci: Misali, mutumin da ya zabi motsa jiki (sports). Yana takura wa kansa ta hanyar hana kansa dadi, yawan barci, da cin abinci mai kitse. Amma sakamakon wannan takurar shi ne samun lafiya da karfin jiki. Wannan takurar ta dan lokaci ta ba shi babban ‘yanci a gaba.
3. Azumi: Horar da Ruhu domin Samun ‘Yanci
Azumi daidai yake da "motsa jiki" amma na ruhi da kwakwalwa. Idan muka takura wa sha’awar zuciya (kamar yunwa da kishirwa), muna samar da tazara ne tsakaninmu da dabi’unmu na dabbanci.
- Mutumin da ke biye wa duk abin da ya ji yana so, ya zama kamar dabba.
- Amma wanda ya horu da Azumi, yana koyon yadda zai dakatar da kansa a lokacin da ya dace. Wannan "tsayawa" (tambo) ita ce asalin ‘yanci da dabi’u na kwarai. Azumi yana koya wa mutum yadda zai ki amsa kiran son zuciya domin bin manyan dabi’u na Allah.
4. ‘Yancin Hankali a Rayuwar Yau da Kullum
Akwai abubuwa da dama a rayuwa da muke kiransu da "dole" (must) amma ba wai an tilasta mana ba ne, sai dai domin cigabanmu:
- Dole ne a fadi gaskiya.
- Dole ne a kiyaye hakkin mutane.
- Dole ne a cika alkawari.
Wadannan ba takura ba ne, "horo" ne na samun kyakkyawar rayuwa. Shin wane ne ya fi ‘yanci?
Wanda ya iya danne sha’awar cin zaki (sweets) domin lafiyarsa, ko wanda ya kasa hakuri?
Wanda ya ajiye wayarsa ya yi barci da wuri, ko wanda wayar ta zama sarkin sa?
5. Matsayar Addini: Bauta wa Son Zuciya ita ce Gidan Yari
A cikin Alkur’ani mai girma, an bayyana cewa babban fursuna shi ne wanda son zuciyarsa yake iko da shi.
Allah (T) yana cewa a cikin Suratul Jathiyah, aya ta 23: «أَفَرَأَیْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَٰهَهُ هَوَا»
“Shin ka ga wanda ya mayar da son zuciyarsa ya zama abin bautarsa (ubangijinsa)?”
Wanda ya zama bawan cikinsa, ko bawan sha’awarsa, ba zai iya kiran kansa da ‘yantacce ba. Azumi ya zo ne domin ya canza fasalin shugabanci: Allah Ya zama Shugaba, ba sha’awa ba.
Don haka, Azumi ba "takura ce ta dole" ba, face dai "tsari ne na zabi" (chosen discipline) domin mutum ya hau tudun daukaka na dan adam. Idan mutum ya karbi Musulunci da radin kansa, to yin Azumi ci gaban wannan ‘yancin nasa ne na farko domin kaiwa ga madauwamin farin ciki.
Idan Watan Ramadan Watan Walimar Allah Ne, To Me Ya Sa Aka Hana Mu Amfani Da Ni'imominSa?
A cikin koyarwar Musulunci, ana kiran watan Ramadan da "Shahrullah" (Watan Allah) kuma watan rahama da gafarar zunubai. Kamar yadda ya zo a cikin hudubar Shaba'niyya: «هُوَ شَهْرٌ دُعِیتُمْ فِیهِ إِلَی ضِیَافَةِ اللَّهِ...» (Wata ne da aka kira ku zuwa ga walimar Allah...). To, tambayar da ke zuwa a zuciya ita ce: Idan har wannan watan na "walima" (motsa baki) ne, to me ya sa azumi yake nufin rashin ci da sha? Shin me ya sa aka janye abincin?
Amsar wannan tambayar tana kunshe cikin wadannan hujjoji:
1. Sake Fassara Ma'anar "Walimar Allah"
Fahimtar da muka saba da ita game da walima ita ce cin abinci da shan abin sha; domin muna kallon dadin rayuwa ne kawai ta hanyar biyan bukatun jiki. Amma "Walimar Allah" ba irin tarbar da muka saba ba ce ta abinci kawai. Domin fahimtar wannan, dole mu tambayi kanmu: Wane bangare ne na dan adam yake bako a watan Ramadan? Jiki ne ko Ruhi?
Dan adam yana da bangare biyu:
- Jiki: Wanda yake karfafa ta hanyar abinci, ruwa, da hutu.
- Ruhi: Wanda yake girma ta hanyar ilimi, nufi (will), dabi'u, da kusanci ga Allah.
Ruhi shi ne asalin dan adam. Idan har kamala tana nufin cin abinci da barci mai dadi kawai, to da yawancin dabbobi sun fi mu kamala. Kamalar dan adam tana cikin bunkasar karfin nufinsa da daukakar ruhinsa.
A cikin watanni goma sha daya na shekara, galibi muna kula da jiki ne kawai, yayin da muryar ruhi take dashewa a cikin bukatun duniya. Azumi, ta hanyar rage kulawa da jiki na dan lokaci, yana ba wa ruhi damar numfashi. Saboda haka, wannan "rashin abinci na zahiri" a gaskiya hanya ce ta "shimfida wani teburin daban"; teburin bunkasar ruhaniya. Allah Mai hikima Ya tsara wannan tarbar ne domin daukaka ruhin dan adam, ba wai kawai don kosar da cikinsa ba.
2. Manufar Azumi: Takawa da Sarrafa Kai
Alkur'ani ya bayyana manufar azumi a sarari: «لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ» (Lallai ne ku yi takawa) (Suratul Bakara, aya ta 183). Takawa a takaice tana nufin karfin sarrafa kai da kiyaye zuciya; domin dan adam kada ya zama bawan sha'awace-sha'awacen ransa. A cikin wannan walimar, Allah ba nufinsa Ya azabtar da mu ba ne; nufinsa Shi ne Ya ba mu damar karbar manyan ni'imomi kamar: nutsuwar zuciya, karfin nufi, da kusanci gare Shi.
Kamar yadda mawaki Sa'adi yake cewa:
"Ka bar cikinka fanko daga abinci,
Domin ka ga hasken ilimi da sani a cikinsa."
3. Wannan Takurawar Ta Dan Lokaci Ce Kuma Ta Hikima
Wani abin lura shi ne cewa azumi ba haramta ni'ima ba ne har abada; yana da lokaci: daga kiran sallar asuba zuwa faduwar rana. Alkur'ani ya nuna cewa da daddare cin abinci da sha halal ne. Addini ba ya cewa "ni'ima ba ta da kyau"; yana cewa ne "gyara dangantakarka da ni'imar na dan takaitaccen lokaci".
Hankali yana cewa sau da yawa domin kaiwa ga wani babban alheri, dole ne mutum ya janye daga wani dan karamin dadi na wucin gadi. Wannan ba kishiyar ni'ima ba ne; tsarin amfani da ni'ima ne cikin hikima.
Misali: Kamar dan wasa ne da aka kira shi zuwa wani sansani na musamman domin horar da shi. Mai horarwa (coach) zai ce masa: "Kada ka ci zaki ko maiko na wasu makonni, ka kiyaye lokacin barci da cin abinci." A zahiri wadannan dokoki kamar "takura" suke, amma a hakika "tarba ce ta kwararru": mai horarwa yana karfafa jikinsa da nufinsa ne domin ya kai ga babban dadi: wato zama zakara (champion). Watan Ramadan ma haka yake; Allah yana son mutum ya zama zakara a fagen dabi'u da ruhaniya.
4. Horon Gaskiya
Me ya sa aka hana abubuwan da suke halas (kamar ruwa da abinci)? Domin horon ya zama na gaskiya. Idan har nisantar abubuwan haram ne kawai, to ai wannan nauyi ne na dukkan kwanakin shekara. Amma Ramadan "makarantar horo ce ta musamman": Idan har za ka iya barin abin da yake halal gare ka (kamar abinci) domin wata babbar manufa, to nufinka zai yi karfi sosai kuma za ka iya guje wa haram cikin sauki a sauran kwanaki.
Bayan haka, idan mutum ya sami damar katange kansa daga abubuwan da suke halas (kamar abinci da abin sha), to zai fi samun karfin juriya a gaban wasu fitintinu masu girma (kamar karya, zalunci, sha’awa marar iyaka, ko barna).
Wannan shi ne ma’anar hadisin nan da ke cewa: “Azumi garkuwa ne”; wato garkuwa ce da take kare mutum daga fadawa cikin ramin munanan dabi’u da kuma zama bawan son zuciya.
Sakamakon haka, azumi ba wai ana nufin haramta wa mutum ni'ima ba ne; a’a, takura ce ta dan lokaci kuma mai manufa domin mutum ya kai ga bunkasa da kuma samun “tarba ta musamman” (high-level hospitality). Wannan yana sa dan adam ya kai ga samun manyan ni’imomi da kamala: wato takawa, sanin ya kamata, tsarkin zuciya, ruhaniya, da kuma samun kusanci na gaske ga Allah Madaukakin Sarki.
Your Comment